Szansa na uniewinnienie w sprawie karnej – dane z 15 sądów

W skrócie: Realna szansa na pełne uniewinnienie w pierwszej instancji to około 2-3%. W moim zestawieniu z sądów rejonowych województwa lubelskiego wyszło dokładnie 2,4% – mniej więcej jedno uniewinnienie na 42 akty oskarżenia. To znacznie mniej, niż podpowiada intuicja.

To pytanie wraca za każdym razem, gdy ktoś dostaje zarzuty: „Jaką mam szansę na uniewinnienie?” Zwykle w odpowiedzi pada: to zależy. Zależy – ale od czego i jak bardzo?

Nie lubię odpowiadać „ogólnie w Polsce” ani „wydaje mi się”. Więc zamiast wrażeń zebrałam twarde dane.

Skąd wzięłam te liczby

Wysłałam wnioski o dostęp do informacji publicznej do sądów w województwie lubelskim. Zapytałam o dwie rzeczy za lata 2022-2023:

• ile wpłynęło aktów oskarżenia,
• ile spraw zakończyło się uniewinnieniem.

Odpowiedziało 15 sądów rejonowych (pytałam też sądy okręgowe – do nich wracam niżej). W tej analizie pomijam sprawy o wykroczenia. Interesuje mnie realne ryzyko w sprawach karnych, a nie drobiazgi z Kodeksu wykroczeń, które zaburzają obraz.

To nie są liczby „z internetu”. To dane prosto z sekretariatów, podpisane przez prezesów sądów.

Ile wynosi szansa na uniewinnienie?

Zsumujmy dwa lata z 15 sądów rejonowych:

• 21 420 aktów oskarżenia,
• około 510 uniewinnień.

To 2,4%. Jedno uniewinnienie na mniej więcej 42 sprawy.

Uniewinnienie w tej statystyce wygląda jak literówka. Bo w praktyce nim jest.

Szansa na uniewinnienie – sąd po sądzie (tabela)

Sąd Rejonowy	Akty oskarżenia	Uniewinnienia	Szansa
Opole Lubelskie	1 180	10	0,85%
Janów Lubelski	561	6	1,07%
Włodawa	831	9	1,08%
Krasnystaw	988	11	1,11%
Radzyń Podlaski	1 993	27	1,35%
Chełm	2 103	34	1,62%
Hrubieszów	1 818	36	1,98%
Ryki	965	20	2,07%
Tomaszów Lubelski	1 679	36	2,14%
Biłgoraj	1 351	30	2,22%
Kraśnik	1 013	28	2,76%
Zamość	2 406	76	3,16%
Puławy	2 115	81	3,83%
Lubartów	1 106	43	3,89%
Łuków	1 311	63	4,81%
RAZEM	21 420	510	2,38%

Dane za lata 2022-2023 łącznie, sprawy karne, bez wykroczeń. Posortowane od najniższej do najwyższej szansy.

Sądy okręgowe – zupełnie inny obraz

Ciekawostka, która dużo mówi o systemie: w sądach okręgowych, gdzie trafiają poważniejsze sprawy, uniewinnień jest wyraźnie więcej.

• Sąd Okręgowy w Lublinie: około 10%.
• Sąd Okręgowy w Zamościu: blisko 7%.

Im cięższy zarzut, tym uważniej sąd patrzy – dłuższe postępowanie, staranniejsze dowody, mocniejsza kontrola. Paradoksalnie: przy błahszej sprawie w sądzie rejonowym możesz mieć mniejszą szansę na pełne oczyszczenie z zarzutów niż przy zarzucie znacznie poważniejszym.

Zanim wyciągniesz zbyt mocny wniosek (bo rzetelność to podstawa)

Teraz uczciwie. „2,4% uniewinnień” to NIE to samo, co „97,6% skazań”.

Sprawa karna może skończyć się na wiele sposobów – nie tylko wyrokiem skazującym albo uniewinnieniem. Bywa też:

• warunkowe umorzenie postępowania,
• umorzenie,
• umieszczenie w zakładzie psychiatrycznym,
• śmierć oskarżonego.

„Brak uniewinnienia” to nie zawsze wyrok skazujący. Część oskarżonych wychodzi z procesu bez wpisu do rejestru karnego, choć formalnie nie zostali „uniewinnieni”.

Ale wniosek zostaje ten sam: pełne oczyszczenie z zarzutów to margines, nie reguła.

O czym te dane mówią – i czego nie mówią

Trzymam się faktów, więc od razu zaznaczam granice tego zestawienia:

• Sądy liczyły różnie. Część podała „sprawy”, część „osoby”, część „wyroki”. To rzetelny obraz skali i rzędu wielkości, a nie wynik co do jednej sprawy.
• W kilku sądach (m.in. Tomaszów Lubelski, Hrubieszów) liczba aktów oskarżenia obejmuje też wykroczenia, a ja policzyłam wyłącznie uniewinnienia karne. To zaniża wynik tych sądów – realny odsetek w sprawach czysto karnych bywa tam nieco wyższy.
• To wpływ vs. rozstrzygnięcia w danym roku, a nie śledzenie tych samych spraw od aktu do wyroku. Akt z 2022 r. może zapaść dopiero w 2024. Przy dużych liczbach i dwóch latach to jednak dobre przybliżenie.
• To pierwsza instancja. Część uniewinnień zapada dopiero w apelacji – te dane ich nie obejmują. Ostateczna szansa „kiedykolwiek” jest więc odrobinę wyższa, ale wciąż niska.

Nawet po tych zastrzeżeniach obraz się nie zmienia: uniewinnienie jest rzadkie.

Co to znaczy dla Twojej obrony?

Że o wynik sprawy walczy się najmocniej na początku – w postępowaniu przygotowawczym. Nie wtedy, gdy akt oskarżenia leży już na biurku sędziego.

Gdy dane pokazują, że pełne uniewinnienie zdarza się w 2-3 przypadkach na sto, jasne staje się jedno: stawka pierwszego przesłuchania jest ogromna. To, co powiesz (albo czego nie powiesz) na komendzie czy w prokuraturze, potrafi zaważyć na całej sprawie.

Dobra obrona nie zaczyna się na sali rozpraw. Zaczyna się przy pierwszym przesłuchaniu.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Jaka jest szansa na uniewinnienie w sprawie karnej w Polsce? 

W sądach rejonowych to zwykle około 2-3%. W moim zestawieniu z 15 sądów województwa lubelskiego (2022-2023, bez wykroczeń) wyszło 2,4% – mniej więcej jedno uniewinnienie na 42 akty oskarżenia.

Czy tak niski odsetek uniewinnień oznacza, że sądy skazują niesłusznie? 

Nie. „Brak uniewinnienia” to nie to samo co skazanie. Sprawa może zakończyć się m.in. warunkowym umorzeniem czy umorzeniem – bez wyroku skazującego i bez pełnego uniewinnienia.

Dlaczego w sądach okręgowych jest więcej uniewinnień? Trafiają tam poważniejsze sprawy, prowadzone dłużej i badane dokładniej. Sąd Okręgowy w Lublinie ma około 10% uniewinnień – kilkukrotnie więcej niż typowy sąd rejonowy.

Czy wybór sądu wpływa na szansę na uniewinnienie? Właściwości miejscowej zwykle się nie wybiera, ale dane pokazują realne różnice między sądami – od 0,85% do blisko 5%. To pokazuje, jak bardzo kontekst ma znaczenie.

Kiedy najlepiej zacząć obronę? Jak najwcześniej – na etapie postępowania przygotowawczego, najlepiej przed pierwszym przesłuchaniem. Wtedy realnie kształtuje się przebieg sprawy.

Ten wpis ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w konkretnej sprawie. Każda sprawa jest inna – dane pokazują skalę ryzyka, a nie rozstrzygają Twojego przypadku.

Prowadzę sprawy karne – na danych, nie na wrażeniach

Jeśli masz zarzuty albo spodziewasz się, że możesz je usłyszeć, nie czekaj, aż akt oskarżenia trafi do sądu. Najwięcej da się zrobić na początku.

Potrzebujesz porady? Zostawiam link do konsultacji: